Sigmundur Ernir

Íslensk stjórnvöld eiga ekki að skattleggja stóriðju úr landi. Þau eiga að sjá til þess að hún greiði eðlileg gjöld og skyldur til samfélagsins, á pari við önnur fyrirtæki, en ekki umfram það.

Lykilatriði atvinnuuppbyggingar er fjölbreytni … sem víðast um landið. Mesta ógn samfélags, hvar sem er, er einhæfni atvinnulífs.

Margvíslegur iðnaður er ein meginstoða íslensks atvinnulífs, ásamt sjávarútvegi, matvælavinnslu, ferðaþjónustu, verslun … og, að mínu viti, menningu hvers konar. Og ónefnd er svo þjónusta ríkis og bæja sem vegur þungt - og á að vega þungt.

Einhæfni í iðnaði er jafn hættuleg og einhæfni í atvinnulífi almennt. Íslendingar þurfa að auka fjölbreytnina í þessum geira atvinnulífs. Þess vegna skattleggjum við ekki nýja kosti hans úr landi.

Valið er þetta; að skattleggja eðlilega - og fá tekjur, eða skattleggja óeðlilega - og fá engar tekjur …

-SER.

Röddin er þögnuð. Og þvílík rödd … mögnuð og mennsk.

Útvarpsmaðurinn Jónas Jónasson er fallinn frá eftir erfið veikindi - og hér er þakkað fyrir samferðina.

Ég átti því láni að fagna að vera gestur hans í Kvöldgestum fyrir allnokkrum árum - og reyndar kona mín einnig nokkru síðar - og næmnin var söm við sig; nostrað við undirbúninginn og vandað til verka.

Jónas var gamli skólinn í útvarpi; þessi eini sanni sem þarf alltaf að fylgja öllum nýjum skólum, því að öðrum kosti eru þeir ekki skólar …

-SER.

Það var sérstakt að sitja í utanríkissmálanefnd í morgun og taka út þingsályktunartillögu um stuðning Íslands við sjálfstæði Palestínu.

Sérstakt og einstakt.

Meðal þingmanna, sem stóðu að gerningnum, var Amal Tamimi, sem sat sem varamaður í nefndinni fyrir félaga Helga Hjörvar.

Amal er fædd í Palestínu. Og uppalin. Og tekur nú þátt í stuðningi Íslendinga við sína gömlu heimaþjóð …

-SER.

Sjálfstæðismenn koma giska stefnulausir í Evrópumálum af landsfundi helgarinnar. Þeir vilja hvorki slíta viðræðum, né halda þeim áfram. Hvorki ganga aftur, né fram. Og líkar best að tvístíga.

Þeir vilja sumsé hlé. Þeir vilja ekki vita hvaða framtíð er í boði í veigamestu stefnumálum þjóðarinnar. Þeir vilja ekki spyrja, þora ekki að spyrja. Og vilja gera hlé.

Eðlilegt er að kalla eftir skoðun formanns flokksins í þessum efnum. Hvernig kaus hann? Vill hann slíta, halda áfram, eða gera hlé?

Kannski er það leyndarmál …

-SER.

Um árabil hef ég verið eindreginn talsmaður Vaðlaheiðarganga, svo fremi þau verði rekin með sjálfbærum hætti og veggjald kosti allt verkið á enda.

Ítrekaðir útreikningar óháðra aðila hafa bent til þess að verkið standi undir sér; sumsé að félagið, sem stofnað hefur verið um framkvæmdina, geti greitt afborganir og vexti af fjármögnun ganganna.

Spár í þessa veru eru varfærnar; ekki er gert ráð fyrir nema eins prósents aukningu á umferð um göngin á fyrstu fjórum árunum eftir opnun þeirra. Eftir það er gert ráð fyrir tveggja prrósenta aukningu umferðar, sem er umtalsvert minni aukning en verið hefur á umferð síðasta aldarfjórðunginn á Íslandi. Mikilvægt er að hafa í huga í þessu efni að þessi áætlaða aukning umferðar um svæðið er minni en áætlaður hagvöxtur í framtíðinni, en fylgni milli þessara þátta er mjög sterk.

Hér er heldur ekki gert ráð fyrir því að stórauknar framkvæmdir hefjist í Þingeyjarsýslum á næstu mánuðum. Ljóst er að af þeim framkvæmdum verður á næstunni, enda eru jarðhitasvæðin í sýslunum efst á lista þeirra virkjanakosta sem Landsvirkjun horfir til nú um stundir. Langvarandi uppbygging á svæðinu, sem líklega mun vara næstu tíu til fimmtán árin, mun hafa feikileg áhrif á afkomu Vaðlaheiðarganga, enda tengja þau jarðhitasvæðin eystra við kjarnabyggð fjórðungsins.

Umferð um Víkurskarð, sem hlykkjast yfir norðanverða Vaðlaheiðina, er meiri en yfir Öxnadalsheiði. Brekkan upp úr Garðsvíkinni, Eyjafjarðarmegin, er einhver verst lagði hluti þjóðvegarins um Ísland. Snarbrött brekkan hefur enda verið vettvangur hörmulegra slysa á síðustu árum, þar á meðal banaslysa. Þá er Hrossagilið, þegar komið er austan af háheiðinni, einkar skeinuhætt, enda þröngt og liggur í hættulegri beygju. Skarðið teppist oft á vetrum, gjarnan með skömmum fyrirvara, rétt eins og nýverið þegar skrifari þessara orða var á leið yfir skarðið, en þá hafði veghefillinn ekki undan ofankomunni - og fjöldi bíla varð að snúa við uppi á háheiðinni. Skrifari gat þó sætt sig við það að vera ekki ófrískur á þeirri svaðilför, en mörg dæmi eru þess að þingeyskar konur, komnar á steypirin, hafi þurft að snúa heim af heiðinni í verstu hríðum; í tvöfaaldri merkingu þess orðs.

Eðlilegt er að gerðir verði frekari útreikningar á arðsemi Vaðlaheiðarganga, endaa stóð aldrei annað til, því allir enda þeir svo hjá Ríkisábyrgðaarsjóði sem gefur lokasvar sitt innan veggja Seðlabankans. Þar verður rækilegt tillit tekið til allra forsendna verksins, þar á meðal vaxtabyrði sem er ein meginforsendna þess að verkið standi undir sér, fyrir utan greiðsluskilmála framkvæmdalánsins, sem falla mjög vel að eðli verksins - og felur í sér möguleika á að stilla gjaldið lægra af í upphafi.

Vaðlaheiðargöng munu stórauka umferðaröryggi og tengja stærsta atvinnusvæðið úti á landi tryggum böndum. Þau mun leiða til stóraukinnar umferðar um svæðið, rétt eins og reynslan er af öllum öðrum jarðgöngum - og nægir þar að nefna 120% aukningu á umferð til Siglufjarðar eftir að Héðinsfjarðargöng voru opnuð fyrir fáum misserum.

Og göngin mun skapa fjölmörg störf í miklu atvinnuleysi …

-SER.

Þingmenn stjórnarandstöðunnar ætla hvorki að taka þátt í umræðu um fjáraukalög né greiða um þau atkvæði á morgun. Þeir segja gögn vanta.

Gott og vel.

Merkilegast fannst mér samt að sjá undir iljar annars varaforseta Alþingis út úr þingsal í dag; hann ætlar að brjóta þingsköp í nafni flokksins … sjálfur annar varaforsetinn, sem hefur það hlutverk að tukta almenna þingmenn í sköpum þings.

Njóti stjórnarandstaðan annars dagsins á morgun … utan boðaðra funda í þingsal …

Annars var ég að koma frá Brussel að kynna mér störf Evrópuþingsins; dvaldi þar í tæpa viku - og þar er sá háttur hafður á að hýrudraga þingmenn sem mæta ekki í atkvæðagreiðslu … já, þeir sumsé rýrna í launum sem nemur slakri mætingu í þingsal.

Þetta er hugmynd fyrir Ísland - og hefur í sjálfu sér ekkert með ESB að gera, heldur aga - og almenna kurteisi fyrir starfi sínu …

-SER.

Einn versti óvinur almennings á Íslandi hefur um langt árabil verið krónan. Hundraðkallinn fyrir 90 árum er nú innan við fimm aura virði.

Krónan er sumsé fimmaurabrandari.

Stundum er sagt að krónan sé sveigjanleg. Það er rétt. Hún er reyndar miklu meira en það - og réttnefndur rússibani. En gott og vel; sveigjanleikinn er alltaf þannig að einhver græðir, en annar tapar. Ef útflytjendur græða, tapa heimilin. Og öfugt … og svo framvegis, áratugum saman, uns einhver fer á taugum - og fellir gengið.

Þeir sem fagna sveigjanleika krónunnar, taka alltaf afstöðu … með einum aðila, á kostnað annars.

Krónan kostar nefnilega alltaf einhverja. Og gjarna býsn. Hún skapar aldrei jöfnuð. Aldrei sanngirni. Og er aldrei fyrirséð …

Til eru stjórnmálaflokkar sem vilja ólmir halda í krónuna. Og hafa enga aðra sýn á framtíðina þegar kemur að gjaldeyrismálum. Þeir segja gjarnan að hægt sé að halda í krónuna ef aginn verði aukinn í ríkisfjármálum. Aginn, já …

Þetta heitir að hafa óljósa framtíðarsýn og enn óljósari fortíðarsýn, því reynslan af krónunni og aga í ríkisfjármálum … er hreint og beint agaleg … ekki síst þegar þeir íhaldsflokkar hafa verið við völd, sem sjá ekkert nema krónuna, einn allra veikasta gjaldmiðil heims …

-SER.

Sjálfstæðismenn geta kosið um tvo einsleita kosti á landsfundi sínum í næsta mánuði.

Tvö íhöld.

Báðir frambjóðendur vilja krónu, sumé óstöðugleika umfram stöðugleika. Báðir frambjóðendur vilja einangrun, sumsé sjálfstæði fremur en samstarf. Báðir frambjóðendur vilja óbreytt kerfi til sjávar og sveita, sumsé sérhagsmuni í stað almannahagsmuna.

Sumsé tvö íhöld.

Niðurstaðan verður í öllu falli þrengri flokkur. Og hasar keppinautanna mun væntalega ekki síst snúast um það hvor þeirra geti þrengt flokkinn betur …

-SER.

Ég var á yfirreið um Norðausturkjördæmi alla síðustu viku ásamt öðrum þingmönnum kjördæmisins. Athyglisvert var að heyra að hljóðið er almennt betra í fólki en verið hefur frá hruni. Jafnvel stjórnarandstöðuþingmenn í hópnum eru mér sammála um þetta efni.

Og það vantar fólk. Það vantar íbúðir.

Merkilegt; á sama tíma og fjárlög gera ráð fyrir 20 milljörðum í atvinnuleysisbætur á næsta ári … segja sveitarstjórnarmenn úti á landi nánast sömu söguna frá einum firði til annars, úr einni vík í aðra: Það vantar starfsfólk - og ekki aðeins í hefðbundnar greinar til sjávar og sveita, heldur og yfir línuna. Það vantar fólk. Og íbúðir.

Íbúafjölgun er víða áberandi í litlum sem stórum sveitarfélögum á svæðinu milli Tröllaskaga og Vatnsjökuls. Akureyri er að vaxa umfram landsmeðaltal, en einnig litlir bæir eins og Þórshöfn og Djúpivogur. Á Þórshöfn eru 18,4 prósent íbúa á grunnskólaaldri, sem er það þriðja besta á landinu. Á Djúpavogi eru 9 prósent íbúa undir 5 ára aldri, sem er landsmet. Heimafólk, ekki síst ungt fólk, er að skila sér til baka … í ódýrara húsnæði, tryggari vinnu, betri fjölskylduaðstæður og minna tuð.

Auðvitað fjölgar ekki alls staðar. Sveitarfélög eins og Húsavík og Seyðisfjörður eru enn í vörn. Andrúmsloftið er samt að breytast á báðum stöðum. Þingeyingar horfa fram á markvissa og langvarandi uppbyggingu í krafti jarðvarmans, enda efstir á lista Landsvirkjunar yfir arðsemi - og Seyðfirðingar, sem hafa aldrei gefist upp, horfa ekki síst til aukinnar ferðaþjónustu og úrvinnslu á áli. Mikilvægt er þó að ríkisvaldið treysti innri gerð beggja þessara samfélaga, m.a. með bættum samgöngum og traustri opinberri þjónustu.

Já, það vantar fólk. Uppbygging er hafin, eða að hefjast.

Og almannarómur er á köflum hressilegur: Þið þarna fyrir sunnan … hættiði að tala um eilífan samdrátt og kreppu! Sagði mér fólk á Vopnafirði - og kvaðst vilja skera upp herör gegn einsleitri og hreint og beint leiðinlegri og niðurdrepandi þjóðmálaumræðu í mæðumiðlunum suður í Reykjavík.

En svo að lokum þetta; fólk heima í kjördæmi er alveg reiðubúinn að leggja sitt af mörkum til að hagræða í heilbrigðiskerfi. Það langar samt helst að fá svipað fyrir skattpeninginn og þeir sem búa við bestu þjónustu; að gamlar mæður megi enn verða veikar í heimabyggð, en þurfi ekki að liggja úr sér lungnabólguna 300 kílómetra að heiman. Að afi og amma verði ekki flutt hreppaflutningum milli landshluta, komin með elliglöp. Það er ekki verið að biðja um skurðstofur og fæðingardeildir í hverjum firði; það er hvort eð allt saman farið fyrir löngu (nema á Akureyri og Neskaupsstað) en það er lágmark að hafa gipsið áfram á á litlu heilsugæslustöðvunum svo maður geti nú svo sem eins og tábrotið sig heima fyrir, hér eftir sem hingað til - og þurfi ekki um heiðar að fara með hor í nös.

Sumsé … þið þarna fyrir sunnan; inni í ráðuneytunum, inni í fjárlaganefnd: Skeriði okkur eins og restina af landinu, en leyfiði okkur samt ennþá að fá eitthvað fyrir skattpeninginn …

… þó ekki væri nema bera og nakta grunnþjónustu …

-SER.

Þarf núverandi forseti Íslands á Alþingi að halda? Það er spurn. Þarf Alþingi Íslendinga á núverandi
forseta að halda? Það er spurn.

Umræddur forseti hefur ítrekað talið sig vita betur en Alþingi Íslendinga - og gildir einu þótt aukinn
meirihluti þess hafi sýnt vilja sinn og hug í veigamiklum málum.

Undanfarið hefur sami forseti staðið í stríði við eiginleg stjórnvöld. Hann heyr ímyndarstríð sitt í
fjölmiðlum, heima og erlendis. Hann vill að sagan sé túlkuð sér í vil; öll sagan og mátturinn og dýrðin.

Úti í heimi klóra menn sér í kollinum - og vita vart hver ræður uppi á Íslandi. Heima eru menn svo gott
sem orðnir vanir þessum hnútuköstum milli fulltrúavalds og falins valds, sem vel að merkja, ber ekki
ábyrgð á gjörðum sínum.

Ég er þingræðissinni. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að auka beri þingvaldið á kostnað annars valds,
svo sem ráðherravalds, en ekki síst sérhagsmunavalds og geðþóttavalds.

Ein megin niðurstaðna Rannsóknarskýrslu Alþingis er einmitt sú að skýra beri valdmörk innan
stjórnsýslunnar.

Mér stendur til boða að standa upp fyrir nefndum forseta inni í þingsal á laugardag og ausa hann
húrrahrópum.

Við skulum sjá til um það …

-SER.