Ég á mjög stórt hús. En hef minni tekjur af því en ég gæti.

Niðri í kjallara býr nefnilega leigjandi. Hann telur sig að vísu ekki þurfa að borga leigu, enda hafi hann verið svo lengi í íbúðinni að hann eigi rétt á að vera þar lengur. Þar fyrir utan fari hann vel með eignina. Og eigi öll húsgögnin.

Með semingi fékk ég hann til að taka þátt í fasteignagjöldunum um árið, en hreina leigu vill hann ekki borga. Hann segir enda að fasteignagjöldin, sem hann telur reyndar himinhá, nægi vel fyrir viðhaldi og öðru snatti. Auk þess geri ég mér ekki grein fyrir því hvað rekstrarkostnaður við rafmagn og hita, sjónvarp og netið, sé íþyngjandi. Meiri álögur ráði hann bara ekki við.

Gremjulegast fyrir mig, er að á stundum, þegar leigjandinn bregður sér af bæ, leigir hann öðrum íbúðina, að mér skilst fyrir gjald sem rennur algerlega í hans vasa. Stundum hefur hann verið heilu árin úti í heimi, af því leiguverðið getur hann ákveðið sjálfur. Og borgar brot af því í fasteignagjöldin til mín, alltaf jafn hissa hvað þau séu há. Og skilur náttúrlega ekkert að ég öfundi hann af leigunni. Setur þetta bara ekki í samhengi.

Svona hefur þetta gengið lengi.

Einu gildir þótt ég bjóði honum reglulega 20 ára öruggan samning um leigu – og það sumsé fyrir einkaafnot af íbúðinni. Hann óttast að hátt leiguverð geri það að verkum að hann þurfi að lækka launin við fólkið sem hann er með í vinnu úti í bæ. Og hann spyr, næsta hranalega; hvort ég vilji vera valdur að því?

Ég veit ekki hvað ég á að gera. Henda honum út? Þar er vandinn; því samtök leigjenda eru öll á bandi þessa manns í kjallaraíbúðinni minni, jafnvel líka heilu hagsmunaflokkarnir sem lofa þetta system með ráðum og ritum. Og styðja hann reyndar með digrum yfirlýsingum þeirrar náttúru að ég sé að seilast ofan í vasa hans, en hann ekki ofan í minn.

Og svona hefur þetta gengið í á að giska 30 ár. Og líklega sjálfum mér mest að kenna að hafa ekki gert eitthvað í málinu fyrr …

-SER.

Að lesa Morgunblaðið þessa dagana er sárvont fyrir gamlan miðaldra blaðamann.

Ritstjóri þess, sem öllu ræður, þiggur laun sín af útgerðinni.

Afurðin er eftir því …

Rammaáætlun er komin fram á Alþingi. Það er vel. Að mínu viti er um eitt metnaðarfyllsta sáttaplagg í sögu þjóðarinnar að ræða – eins konar nýja sáttmála nýrrar aldar.

Báðir aðilar slá af; verndarsinnar og nýtingarsinnar.

Líklega er langstærstur hluti þjóðarinnar millum þessara hópa, sem á stundum hafa verið kallaðir öfgahópar, sem ekki er réttnefni. Það er skiljanlegt að vilja vernda náttúruna. Og það er skiljanlegt að vilja nýta hana. Þar í millum gildir einhver skynsemi; að beisla græna orku án þess að ganga um of á gæði náttúrunnar.

Ég hef tilheyrt þessum stóra millihópi. Og leiðst það heldur að vera kallaður virkjunarsinni fyrir þær einar sakir að vilja virkjun á stöku stað, en vernda þó meira en tæta. Nýting útilokar ekki verndun. Engan veginn …

Ég hef til dæmis talað fyrir því að hlífa neðsta hluta Þjórsár, en þar rennur vatnsmesti foss Íslands í tilkomumiklum flúðum. Virkjum þar, á þjóðvegi landsins, er ekki að mínu skapi, en ég hef átt erfiðara með að verja verndun tveggja efri kostanna, í manngerðu landi, allra síst á forsendum netaveiði, sem allir venjulegir laxveiðimenn fyrirlíta.

En ég er engu að síður til í meiri sátt en minni. Og meiri sátt … þýðir, ja hvað? Að báðir deilendur haldi áfram að sættast. Og gefa eftir.

Ef tveir efri hlutar Þjórsár eiga að njóta vafans um sinn, sem kann að vera skynsamlegt, hefur verndin fengið fleiri lóð á skálar sínar en nýtingin. Sem kann að þýða einhver býtti fyrir nýtinguna. Í nafni sáttar. Í nafni þess að báðir aðilar gefi eftir.

Ekki annar. Heldur báðir …

Þannig sættast menn …

-SER.

Það kom engan veginn á óvart að sjálfstæðismenn stæðu í vegi þess á Alþingi í dag að koma stjórnarskrármálinu á dagskrá. Þeim er illa við nýja stjórnarskrá. Illa við breytingar. Það kom hins vegar á óvart að framsóknarmenn legðust á sveif með þessum gömlu félögum sínum í sérhagsmunapólitíkinni. Og það þvert á þær yfirlýsingaar sem þeir voru kosnir út á fyrir þremur árum.

Íhaldið er alltaf samt við sig. Hvar svo sem það er að finna.

Það vill hætta að horfa í baksýnisspegilinn, af því þar horfir það beint í eigið bólgna fés, en vill heldur ekki horfa til framtíðar, af því það kallar á almannarétt.

Svona öfl minna um margt á konuna sem situr við tölvuna í bresku gamanþáttunum Little Britain sem svarar alltaf í sömu mynt, hver svo sem spurningin er: Computer say no.

Nei við fortíð. Nei við framtíð. Nei við öllu á meðan það hefur ekki völd …

-SER.

Það er ágæt regla á nefndafundi Alþingis að einbeita sér að efni hans.

Dægradvöl á borð við fésbók á fundum þingnefnda er álíka og að leysa krossgátur við sömu aðstæður. Eða leggja kapal. Taka skák.

Í framhaldsskólum er fésbókarnotkun í skólatímum bönnuð.

Ástæðan er einföld. Hún truflar einbeitingu.

Og eins og nemendur eiga þingmenn að einbeita sér …

-SER.

Það er ömurlegt fyrir þingmenn, sem trúa á þrískiptingu valdsins, að vera í hlutverki ákærenda. Og þurfa svo, að niðurstöðu fenginni, að taka enn afstöðu til þess hvort hræra eigi í framvindu dómsmálsins.

Ég greiddi upphaflega atkvæði gegn málsókn á hendur fjórmenningunum sem meirihluti þingmannanefndarinnar taldi rétt að ákæra. Ég taldi meiri líkur en minni á sýknu, vegna óljósra sakargifta, fyrir utan hitt að landsdómur stenst ekki að mínu mati nútímalegar kröfur til réttarfars.

Lýðræðisleg niðurstaða fékkst. Geir H. Haarde var ákærður. Ég var því mótfallinn. Fannst það ekki stórmannlegt.

Þá reis spurningin hvort Alþingi hefði rétt að afturkalla ákæruna af málefnalegum ástæðum.

Ég var því fylgjandi að skoða afturköllun innan þingnefndar, fremur en að vísa málinu frá á því stigi. Ég er almennt því fylgjandi að þingnefndum sé unnt að fjalla um allt það sem þær hafa áhuga á að skoða ofan í kjölinn.

Og málið var skoðað, blessunarlega, enda er það eina leiðin til að laða fram þekkingu. Og málið var allt skoðað; jafnt réttarhlutinn og málefnahlutinn. Og ég bar mig eftir rökum, vóg þau og mat … lögfræðilega, siðferðilega.

Niðurstaðan að mínu viti er þessi: Ítarleg skoðun stjórnskipunarnefndar á málinu sýnir að enn ríkir réttaróvissa um það hvort þingið eigi og megi hlutast til um meðferð mála sem það hefur vísað til dóms. Á því leikur augljós vafi. Fyrst svo er, tel ég að upphafleg niðustaða eigi að njóta vafans. Ítarleg skoðun stjórnskipunarnefndar sýnir einnig að ekki er málefnaleg ástæða til að falla frá dómsmeðferð að mati þeirra sem gerst til þekkja – og hafa fengið það verkefni að láta ákærandann vita af vafa sínum. Þar var saksóknari ekki í vafa.

Ég tel því eðlilegt að málið fái sína meðferð – og Geir verði sýknaður saka. Ég vil ekki að inngrip Alþingis verði til þess að hann verði ekki hreinsaður.

Ábyrgðin er upphaflegra ákærenda. Þeir geta ekki beðið þá, sem ákærðu ekki, að grípa inn í dómsmálið – sem er lögfræðilega á hálum ís … hjá sjálfum löggjafanum …

-SER.

Skuldavandi lántakanda verðtryggðra húsnæðislána á að vera hafinn yfir flokkspólitík. Eðlilegt er að þingflokkar setjist saman og listi upp nokkrar raunhæfustu leiðirnar að lausn vandans; finni út hversu langt þurfi að ganga, hver borgi brúsann, hvernig og hvenær – og hvað lausnin nái til margra.

Líklega eru fjórar til fimm færar leiðir til að leysa vandann. Nokkrar hafa þegar verið í umræðunni. Mikilvægt er að stjórnmálamenn falli ekki í gamalkunnugt far og andmæli öllu sem komi frá öðrum en eigin flokksmönnum. Málið er ekki flokkspólitískt. Og hefur ekkert með stefnu flokka að gera. Hér er einfaldlega verið að bregðast við aðstæðum; nýföllnum dómi, sem hæglega getur skipt þjóðinni í tvennt; þá sem fá dúsu – og þá sem fá ekkert.

Eða hvað?

Það er ósanngjarnt að koma einum til bjargar, en öðrum ekki þegar heilt banka- og gengishrun hefur riðið yfir alla lántakendur á sama tíma með álíka afleiðingum. Þess vegna eiga þingflokkarnir að sýna þann metnað að setjast niður og ræða til þrautar þær leiðir sem færar eru að settu marki; blanda þeim saman, finna það besta úr öllum eða nokkrum, eða velja eina öðrum fremri.

Verðtryggði lánavandinn er verðugt verkefni fyrir sameinað þing …

-SER

Líklega hittu þingkonurnar Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Valgerður Bjarnadóttir naglann á höfuðið í umræðu um framboðsdrama forseta Íslands á Rás 2 í morgun. Þær kölluðu það sirkus.

Skárra orð kemur nú ekki upp í hugann þegar fylgst er með þessum sviðslistum, sem hófust með þaulskipulögðu handriti á nýárskvöld sem færðu forsetanum alla þá athygli sem hann dreymdi um fram yfir Þorra.

Afdráttarlaust áramótaávarp hefði slökkt á athyglinni. Það vill Ólafur Ragnar ekki.

Það vill hann aldrei.

Og nú hyllir undir að hann verði forseti heimastjórnarinnar á Íslandi; fyrrum útrásarforsetinn gleypi lykilinn að landinu og læsi … í þágu þröngra sérhagsmuna heimóttarsinna.

Já, þetta er sirkus …

-SER.

Gengisdómur Hæstaréttar, sem ber að virða, má ekki verða til þess að skipta þjóðinni í tvennt; í hólpna lántakendur gengislána – og afskipta lántakendur verðtryggðra lána.

Hin grafísku skilaboð dómsins eru þessi: Það sér ekki högg á vatni þótt bankar leiðrétti gengislánin (samanber mat Fjármálaeftirlitsins) en hvers eiga þá lántakendur hefðbundinna verðtryggðra lána að gjalda? Er forsendubrestur þeirra ekki álíka mikill og annarra lántakenda?

Eiga þeir sem helst fóru varfærnislega í lántökur að líða fyrir eigið aðhald, á meðan öðrum er bættur skaðinn?

Hér eru svörin augljós.

Því þarf að koma til móts við fórnarlömb verðtryggingarinnar, rétt eins og aðra sem fengið hafa skellinn.

Auðveldast, sanngjarnast og fljótvirkast er að gera það í gegnum skattkerfið (sem er enda í eðli sínu jöfnunartæki).

Og hefjast handa fljótt …

-SER.

Einungis þriðjungur af 75 sveitarfélögum á landinu býður upp á flokkun heimilissorps. Þetta kom fram í nýlegu svari umhverfisráðherra við fyrirspurn minni á Alþingi.

Þetta er umhugsunarefni. Mörgum áratugum eftir að helstu nágrannalönd Íslands hafa innleitt almenna flokkun heimilissorps, ægir ennþá öllu saman í ruslatunnum langflestra Íslendinga. Verst er ástandið í stærstu sveitarfélögunum á suðvestanverðu landinu, sem er á að giska óskiljanlegt.

Víða úti á landi hefu orðið vakning í flokkun heimilissorps – og nægir þar að horfa til Austulands og Norðurlands, en höfuðborgin og grannar hennar virðast engan áhuga hafa á að bæta sig í þessum efnum.

Reyndar er athyglisvert að skoða hvað regluverk sem varðar sorp er laust í reipunum hér á landi. Þannig er matvinnslufyrirtækjum á einum stað á landinu gert skylt að brenna úrgangi úr sláturhúsum, en annars staðar komast álíka fyrirtæki upp með að urða hann … með tilheyrandi líkum á miltisbrandi í jörðu.

Mengun frá urðunar- og brennslustöðum er svo enn önnur saga – næsta eftirlitslaus og alþekkt.

Hér er eðlilegt að landsmenn taki sér tak – og stjórnvöld setji á landsáætlun, þótt ekki væri annað …

-SER.