Starf þingmanns snýst að miklu leyti um tölur og prósentur. Hann þarf að sökkva sér ofan í línurit og töflur og greina hag samfélagsins, svo og möguleika þess – og nauðsynlegar breytingar. Í öllu þessu ati má aldrei missa sjónar á því að á bak við allar tölur og hverja einustu prósentu leynist fólk, hringinn í kringum landið; gamalt og ungt, heilbrigt og veikt, með og án vinnu.
Því er á þetta minnst að fólk og tölur fara ekki alltaf saman. Ákvörðun þings um tekjur og útgjöld spegla á stundum ekki veruleika fólks. Þær gera ekki ráð fyrir breytileika samfélagsins, svo og mismunandi þörfum og getu, aðstæðum og þjónustu. Á stundum virðist ríkisvaldið einfaldlega vilja steypa alla í sama mót, sjálfu sér til þæginda við almenna útreikninga og spár.
Það gengur ekki að nota sömu reglustika á allt og alla. Grunnskólabarn í dreifbýli þarf aðra þjónustu en jafnaldri þess sem býr í næsta húsi við skólann sinn. Foreldrar sem eru að reyna að ná endum saman á köldum svæðum horfa á annan orkureikning en íbúar heitra svæða. Og fiskverkandi ofan í þröngum firði býr við annan kost en keppinautur á hraðbrautinni.
Jöfnun lífsskilyrða á landinu öllu er eitt leiðarstefa jafnaðarhugsjónarinnar sem má aldrei missa sjónar af. Þar er mikið verk að vinna. Langvarandi barátta um jöfnun flutningskostnaðar á landinu hefur sýnt fólki við hvaða varðhund er að etja. Sá bolabítur heitir framkvæmdavald – og því hallar öllu til suðvesturs. Það reiknar út frá Reykjavík – og spár þess eru þaðan.
Byggðajafnrétti á að vera jafn sjálfsagt og kynjajafnrétti. Í því ljósi þarf að reikna upp á nýtt. Það þarf að taka almennilegt tillit til fjarlægða, samgönguöryggis, aðstöðu og þjónustu svo landsmenn allir geti búið við svipuð lífsgæði. Við höfum fyrir lifandi löngu hafnað því að konur eigi að sætta sig við minni þjónustu en karlar. Gildir eitthvað annað um byggðirnar?

-SER.

Fjárlaganefnd Alþingis hefur samþykkt að framvegis verði samfélagsleg áhrif fjárlaga metin svo hægt verði að greina hvernig þau gagnast eða bitna á einstökum byggðasvæðum, hringinn í kringum landið. Úttekt af þessu tagi er nýlunda í fjárlagavinnu hvers árs og er til marks um aukið sjálfstæði nefndarinnar gagnvart framkvæmdavaldinu, að sögn nefndarmanna.
Tillagan sem hér um ræðir var borin upp og studd af þingmönnunum Ásmundi Einari Daðasyni, Höskuldi Þór Þórhallssyni, Kristjáni Þór Júlíussyni og Sigmundi Erni Rúnarssyni sem allir eiga sæti í fjárlaganefnd. Vekur athygli að hver þeirra kemur úr sínum flokki og er hér því um þverpólitíska samstöðu að ræða.
Kveikjan að því að meta samfélagsáhrif fjárlaga eru þær deilur sem spruttu upp í byggðum landsins þegar tillögur heilbrigðisráðuneytisins um stórtæka kerfisbreytingu í þjónustu sjúkrastofnana birtust í fjárlagafrumvarpi í haust. Þeim tillögum var lýst sem aðför að landsbyggðinni, jafnt af mörgum stjórnarliðum sem stjórnarandstæðingum.
Flutningsmenn tillögunnar í fjárlaganefnd segja samfélagsmatið vera svar löggjafans við framkvæmdavaldinu, en ráðuneytin hafi ráðið og ráði enn of miklu við fjárlagagerðina á kostnað almennra þingmanna sem eiga að hafa hið pólitíska umboð til verksins.
Í samþykkt fjárlaganefndar segir orðrétt: „Nú þegar tvö ár eru senn liðinn af efnahagsáætluninni fer fjárlaganefnd fram á það við Byggðastofnun að hún hafi umsjón með því verkefni að meta samfélagsleg áhrif af efnahagshruninu og framkvæmd efnahagsáætlunarinnar eins og hún birtist í fjárlögum áranna 2009, 2010 og 2011. Tilgangurinn er að varpa frekara ljósi á afleiðingar efnahagshrunsins og um leið viðbragða við því eins og þau birtast í fjárlögum hvers árs. Niðurstöðurnar verði síðan hafðar til hliðsjónar við samningu fjárlagafrumvarps ársins 2012 og í framtíðinni verði slíkt mat á fjárlögum haft til hliðsjónar við fjárlagagerð hvers árs.“
Bent er á í greinargerð fjárlaganefndar að Byggðastofnun hafi nú þegar samþykkt að skoða í samvinnu við heilbrigðisráðuneytið áhrif væntanlegs niðurskurðar í heilbrigðiskerfinu á einstök landssvæði, en heildarmat á öllum samfélagslegum áhrifum fjárlaga á opinbera þjónustu í landinu sé hins vegar nauðsynleg …

-SER