Ég hef verið kvattur til að birta svar dómsmálaráðherra við fyrirspurn minni á Alþingi um rannsókn sérstaks saksóknara á örsökum efnahagshrunsins. Með leyfi ráðherra birtist svarið hér í heild:
1. Hvað líður rannsókn sérstaks saksóknara á bankahruninu?
Í upphafi er rétt að árétta að ákæruvaldið er sjálfstætt og lýtur ekki boðvaldi ráðherra. Því aflaði ég upplýsinga frá sérstökum saksóknara til að geta svarað fyrirspurnum þingmannsins og byggjast svör mín á þeim.
Eins og kunnugt er hóf hinn sérstaki saksóknari störf fyrir rúmu ári síðan, eða 1. febrúar 2009. Í upphafi voru starfsmenn 4 ásamt lögfræðilegum ráðgjafa í hlutastarfi. Vorið 2009 var starfsmönnum embættisins fjölgað auk þess sem fenginn var erlendur sérfræðingur til ráðgjafar. Embættið flutti í stærra húsnæði um miðjan ágúst sl. Þrír sjálfstæðir saksóknarar voru skipaðir við embættið frá 15. október sl. og loks voru fjórir rannsakarar ráðnir til embættisins þann 1. nóvember sl. Starfsmenn eru nú alls 25 og mun fjölga um 3 á næstunni, en auk þess starfa alls 7 erlendir sérfræðingar að afmörkuðum verkefnum á vegum embættisins.
Alls hefur embættið fengið til meðferðar 60 mál sem flokkuð eru sem lögreglurannsóknir. Þar af hefur rannsókn verið hætt eða kæru vísað frá í 17 málum, eitt mál hefur verið sent til meðferðar hjá öðru embætti og því eru 43 mál nú í rannsóknarferli hjá embættinu. Rannsókn mála er misjafnlega langt á veg komin.
Þess ber að geta að þær rannsóknir sem embættið hefur á hendi eru misjafnlega flóknar, en útheimta allar mikla vinnu og tíma og varða í flestum tilvikum verulega fjárhagslega hagsmuni.
Alls hafa farið fram rúmlega 50 húsleitir að gengnum úrskurðum héraðsdómstóla. Skýrslur hafa verið teknar af um 170 manns og hefur sá fjöldi stóraukist á allra síðustu mánuðum. Skýrslutökur þarf að undirbúa af kostgæfni og draga þarf fram þau gögn sem bera á undir skýrslugjafa. Af þessu leiðir að málin eru seinunnin. Þá teygja mörg málin anga sína út fyrir landsteinana en fyrri reynsla sýnir að langan tíma getur tekið fyrir yfirvöld í viðkomandi landi að vinna úr réttarbeiðnum, sem senda þarf á milli landa í tengslum við slíkar rannsóknir.
Auk þeirra mála sem embættið tekur til rannsóknar að eigin frumkvæði þá berast embættinu mál til meðferðar frá Fjármálaeftirlitinu, skilanefndum og slitastjórnum bankanna auk erinda frá almenningi. Skilanefndir og slitastjórnir hafa fengið erlenda sérfræðinga til að fara yfir gögn bankanna til að meta ráðstafanir sem gerðar voru í tíð gömlu bankanna og vakni grunur um að refisvert brot hafi átt sér stað ber að tilkynna það til embættisins.
Það má einnig vænta þess að mál berist embættinu til meðferðar frá skattrannsóknarstjóra ríkisins og fyrir liggur að fjölmörg mál eru til meðferðar hjá Fjármálaeftirlitinu sem líklegt má telja að verði send embættinu til áframhaldandi meðferðar. Í því sambandi má benda á að eftir að stærstu bankarnir þrír féllu þá hlutu fleiri fjármálafyrirtæki eins og Straumur, SPRON og Sparisjóðabankinn sömu örlög. Þá gætu upplýsingar borist frá Rannsóknarnefnd Alþingis um háttsemi sem rannsaka þurfi frekar af hálfu embættisins. Þar fyrir utan geta mál komið frá skiptastjórum þrotabúa en mikill fjöldi stórra fyrirtækja sætir nú gjaldþrotaskiptameðferð. Á þessari stundu má því segja að mikil óvissa ríki um hversu mörg mál embættið komi til með að rannsaka.
Því má í stuttu máli segja að unnið sé af fullum krafti við rannsóknir af hálfu embættisins, en verkefnin eru mjög umfangsmikil.
2. Hversu margir hafa fengið stöðu grunaðra við rannsóknina?
Tilgangur rannsóknar er meðal annars að leiða í ljós allar staðreyndir um atvik, þar á meðal um hverjir kunni að eiga saknæma aðild að máli. Af þeim rúmlega 170 manns sem hafa verið yfirheyrðir eru milli 40 og 50 sem hafa hlotið réttarstöðu sakbornings við yfirheyrslur embættisins. Þess ber þó að geta að réttarstaðan getur hæglega breyst eftir framvindu rannsóknar og í ljósi þeirra upplýsinga sem rannsóknir leiðir í ljós.
3. Til hvaða landa hefur rannsóknin náð?
Íslensk lögregla hefur forræði rannsókna sem fram fara á Íslandi en þarf að leita atbeina erlendra lögregluyfirvalda til að framkvæma rannsóknaraðgerðir í öðrum löndum. Eins og fram hefur komið í fjölmiðlum hefur embættið leitað eftir samstarfi við lögregluyfirvöld í Bretlandi og Luxemburg auk þess sem leitað hefur verið aðstoðar Europol og hafa leitir á grundvelli alls 5 réttarbeiðna verið framkvæmdar í Bretalndi og Luxemburg. Undirtektir hafa verið góðar við málaleitan embættisins erlendis. Þau sakarefni sem embættið hefur til rannsóknar teygja anga sína víða um heim en vegna rannsóknarhagsmuna er ekki unnt að upplýsa frekar hvaða lönd eiga í hlut.
4. Hvenær er áætlað að rannsókninni ljúki?
Það er rétt að árétta að samkvæmt l. gr. laga um embætti sérstaks saksóknara er hlutverk embættis sérstaks saksóknara ekki að rannsaka „bankahrunið“ heldur að rannsaka „grun um refsiverða háttsemi í aðdraganda, tengslum við og kjölfar atburða er leiddu til setningar laga um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði, og þess ástands sem þá skapaðist á fjármálamarkaði, og eftir atvikum fylgja rannsókn eftir með saksókn“. Hér er því ekki um að ræða neina eina staka rannsókn á einu máli, heldur töluverðan fjölda rannsókna. Samkvæmt 7. grein laganna, getur dómsmálaráðherra eftir
1. janúar 2011 lagt til að fengnu áliti ríkissaksóknara að embættið verði lagt niður. Framtíð embættisins verður væntanlega tekin til endurskoðunar fyrir þann tíma. Miðað við umfang þeirra rannsókna sem þegar eru hafnar og í ljósi óvissu um fjölda mála sem tekin verða til rannsóknar síðar er afar ólíklegt að rannsókn og saksókn allra mála verði lokið á næsta ári. Sá tími sem rannsóknir munu taka ræðst af afkastagetu embættisins sem að mestu eru háð fjölda starfsmanna.”
Og hér ber að þakka ráðherra drjúgt og gott svar …
-SER.