Það virðist vera annað og afslappaðra andrúmsloft úti á landi en er við lýði í móðuharðindum höfuðborgarinnar. Líklega vegna þess að fólk utan suðvesturhornsins er vanara kreppu en loftbólubændur Borgartúnsins.

Þessa varð ég mjög var á ferðum þingflokksins um norðaustrið á síðustu dögum. Fólk, sem sumt hvert hefur ekki getað selt íbúð sína og einbýlishús um árabil, sakir verðhjöðnunar … kippir sér ekki upp við línuritin. Það er vant vondu veðhæfi. Það er vant því að búa í öðru landi. Sérstaklega síðustu árin þegar svo mjög dró í sundur að sums staðar slitnaði. Það tilheyrði hjáleigunni í veldi ebidtu-kónganna í suðri, sem tóku stórasta lán í heimi í vímunni af eigin velgengni. Og flúðu svo land.

Eftir á að hyggja er staðan þessi: Fyrir dreifbýlinga voru bankabófarnir blessunarlega svo þröngsýnir og uppteknir af eigin bletti, að þeir létu hjá líða að ljúga lánum inn á landsbyggðina. Svona að mestu leyti. Það var nefnilega engin viðskiptavild í slori og mykju, jafnvel ekki iðnaði. Og allt saman jarðbundnara en svo að hæfði loftfimleikum lánaguðanna.

Það var hart að lenda á jörðinni. Og langsamlega harðast í höfuðborginni. Gestsaugað utan af landi skilur eiginlega ekki hvað gekk á. Og hvað mönnum gekk til. Það reynir áfram að borga lánin sín, eins og því hefur verið kennt - og skilur seint af hverju fólk tók ríflegri lán en ráðstöfunartekjurnar. Allra síst skilur það þá nýju kúnst að taka ofurlán án þess að eiga að borga það.

Landið skiptist sumsé í tvennt. Aðalbankana og útibú. Hallir og hjáleigur.

Mættum við, náðarsamlegast, endurreisa bankakerfið með þeim hætti að það henti öllu landinu. Og það veðji á raunveruleg verðmæti; hvort heldur er í fólki og fyrirtækjum …

Arfleifð hins eru tómir turnar …

Galtómir …

-SER.

Nú um stundir er ráðist í viðkvæmustu aðgerðir í ríkisfjármálum sem sögur fara af um áratugaskeið. Það þarf að skera inn að vöðvum … en þó ekki inn að beini. Já, blessunarlega ekki enn um sinn. Gott og vel. Vandinn er samt sá að fitan í kerfinu er sjálfhverf, örugg með sitt, óháð straumum og stefnum samfélagsins, hvað þá vindum og fárviðrum.

En nú dugar ekki lengur að varðveita tvennskonar hagkerfi launa og kjara … ríkis og rests. Veislan er búin … allstaðar …

Um þveran og endilegan almennan vinnumarkað landsmanna er fólk að taka á sig sjálfsagðan tekjumissi; 5 og 10 og stundum 15 prósenta launafall. Ástæðan er óþægilega augljós; frjálshyggjan er okkar fangelsi.

En gleymum frjálshyggjunni. Það er og þjóðþrifaverk. Hún hefði hvort eð er aldrei orðið allra. Horfum miklu fremur á staðreyndir. Vístölur sýna að laun og kjör ríkistarfsmanna hafa vaxið hraðar en á almennum markaði á síðustu misserum. Mun hraðar. Veruleikinn sýnir og að best vörðu störfin - og reyndar best vörðu launakjörin - er að finna í ríkisins ranni.

Við þurfum að dreifa byrðunum sanngjarnt - og þar duga ekki gamlar stellingar sem eru til þess eins gerðar að passa sitt og sína. Ríkisstarfsmenn, svo sem þeir sem eru með 350 þúsund króna mánaðarlaun og meira, geta ekki ætlast til þess að þeir einir séu stikkfrí þegar kemur að sameiginlegu átaki landmanna í launamálum …

Hér þurfa allir að taka til eftir veisluna góðu … ef gott skyldi kalla …

-SER.

Ég sé á netmiðlum að Gunnar I. Birgisson, bæjarstjóri Kópavogs, telur sig vera fórnarlamb ofsókna að hálfu pólitískra andstæðinga sinna. Sumsé … að hann sé fórnarlamb.

Mig langar eiginlega að skrifa þetta aftur … já, fórnarlamb …

-SER.

Merkileg framvinda í máli Gunnars I. Birgissonar, bæjarstjóra í Kópavogi. Hvattur áfram af fjölda stuðningsmanna í heimabænum, kom hik á karlinn. Eitt augnablik var eins og hann hætti við að hætta.

En hættir svo, eftir afarkosti Famsóknar í morgun. Það þurfti sumsé samstarfsflokkinn til að útkljá málið - og hrekja stjórann burt. Stóri flokkurinn ætlaði með öðrum orðum að halda sínu striki.

Þetta eru mikilvægar upplýsingar í síðari tíma pólitík …

-SER.

Vek athygli á gagnorðri og giska málefnalegri grein Björns Vignis Sigurpálssonar á leiðarasíðu Mogga í dag, en þar fjallar hann æsingslaust um Icesave-ósköpin. Skyldulesning fyrir þá sem eru að átta sig á málinu.

Björn, sem er auðvitað meðal bestu penna blaðsins, minnir í grein sinni á orð Benedikts Jóhannessonar, Evrópumanns ársins, sem sagt hefur að líta verði á Icesave-samninginn sem hvern annan nauðasamning sem aldrei sé spennandi, en undan honum verði ekki vikist.

Svo botnar Björn grein sína á orðum Cohens: They sentenced me to twenty years of boredom. Og segir lesendum sínum til huggunar að okkar bíði þó ekki nema fimmtán ár hinna ljótu leiðinda …

-SER.

Eitt það ánægjulega við þingmennskuna er stríður straumur pósta almennings á netföng þingmanna. Þetta er göturómur sem gellur í. Undanfarið hafa unnendur Evu Joly látið stuðningspóstunum rigna yfir þingmenn, svo sem þennan hér:

“Öfl innan þess samfélags sem ber hvað mesta bera ábyrgð á efnahagshruninu, hafa reynt að draga í efa heillindi Evu Joly við rannsókn efnahagshrunsins. Ég hvet ykkur til þess að standa gegn þeim aðilum sem starfa þannig. Sláum skjaldborg utan um þessa konu, hún er okkar eina von til þess að hér fari fram heiðarlegt uppgjör við þau öfl sem sköðuðu þetta samfélag með vafasömum viðskiptaháttum sínum.”

Gott og vel. Hverns vegna bjóðum við ekki Evu Joly íslenskt ríkisfang? Svo hún komist alla leið í málsókninni, eigi tök á því að sækja málin sjálf innan réttarsala, í stað þess að standa aðeins í gættinni.

Oft og tíðum hefur Alþingi veitt erlendum íþróttamönnum flýtimeðferð þegar kemur að ríkisborgararétti, altso þegar hagsmunir þjóðarstoltsins hafa verið í húfi.

Hér hljóta hagsmunir þjóðarstoltsins að vera í húfi …

-SER.

Er það svo að Íslendingar búa við þau hin efri lög - og hin neðri? Hefur okkur tekist að festa þessa skiptingu í sessi á síðustu misserum? Svo rækilega reyndar, að ekki verði aftur snúið …

Þetta eru alvarlegar spurningar þegar líkur eru leiddar að því að starfsmenn gamla Kaupþings séu lausir undan ábyrgð á lántökum sínum. Það er eitt. Hitt er að ábyrgðarleysið a tarna er auðvitað komið til vegna þess að stjórnendur gamla bankans sáu sér þar leik á borði til að halda uppi lognu virði bankans.

Og nú fréttist í ofanálag að bankastjórar hafi tekið sér lán í sínum einkalífeyrissjóði …

-SER.

Auðveldlega tek ég hatt minn ofan andspænis sjálfstæðismönnum sem þessa dagana leggja fram metnaðarfulla stefnuskrá til endurreisnar heimila og atvinnulífs. Langsamlega flest tek ég undir í vel unnu plaggi hægrimanna, sem fullir ábyrgðar - og ef til vill iðrunar - láta nú hendur standa fram úr ermum. Já, hattur ofan …

Verkefnin næstu vikur eru ærin. Gjammandi flokkspólitík hjálpar í engu til að leysa vandann. Ábyrgðarfull og uppbyggileg pólitík skiptir mestu. Orð vikunnar koma reyndar úr munni ábyrgðarfulls hægrimanns, sem nú stýrir Samtökum atvinnulífsins. Vilhjálmur Egilsson orðar stöðuna nákvæmlega eins og hún er: “Til þess að ná þessu þurfa allir að standa saman. Allir sem hafa einhvern snefil af ábyrgð í samfélaginu.”

Svona tala alvörumenn í samfélaginu …

-SER.

Mér líður eins og fálátum föður sem þrífur upp æluna í stofunni. Ælu unglingsins sem kunni sér ekki hóf í gleðinni. Og sá hinn sami, vel að merkja, sefur úr sér dauðann, óáreittur.

Það helsta sem brogar þessa líkingu er að ég er ekkert sérstaklega viss um að unglingurinn sé undan mér. Og hvað þá svo mikið sem skyldur mér. Klárlega ekki tökubarn.

En ég er partur af samfélaginu. Samábyrgur fyrir því hvernig það er og hvernig það lyktar. Og þó það sé djöfulli hart að borga annarra manna skuldir, sem aldrei hefur hvarflað að manni sjálfum að stofna til, þá er ég partur af samfélagi. Og það er helvítis ábyrgð. Sérstaklega þegar samfélagar manns gubba á mann.

Icesave er gubb. Það er akkúrat síðasti sjússinn í fyllerínu sem nákvæmlega engar líkur voru á að maginn þyldi. Við spyrjum okkur þess hvort annarra manna samfélög vilji taka ábyrgð á ælunni. Og innst inni vitum við hvert svarið er. Við vitum hverjir standa eftir í birtingu.

Í Icesave áttum við færri kosti en tvo. Og varla einn. Dómstólaleiðin er ekki fær, ef engin vill við okkur semja. Það var reyndin. Augnlokaleiðin er ekki fær, því það þýðir útilokun úr Evrópu, innlokun landsins og týndur lykill. Hugnast mönnum að segja upp EES? Og hverfa aftur um 40 ár? Eflaust suma, en ekki fjöldann …

Icesave er skítt. Það er ömurlega skítt. Og reiðin verður einhvern veginn að fá útrás, af því hún verður ekki innibyrgð. Óþefjanin er alltumlykjandi. Og verður ekki ræst út í einum hvelli.

Samt er mest um vert að verða aftur samfélag sem hefur einhverja reglusemi að leiðarljósi. Já,já. Það má deila um vexti. Það má deila um lánstíma. Það má deila um aðför.

En um það verður ekki deilt … að það var okkar að þrífa upp æluna. Það samfélag sem geymir sökudólgana er það samfélag sem geymir glæpinn …

-SER.

Íslendingar súpa nú seyðið af því að það var ekki síður ríkissjóður en einkaframtakið sem eyddi um efni fram í gamla góðærinu. Tekjuauki hins opinbera, af völdum veislunnar, var ekki notaður til að treysta velferðina - og því síður var hann lagður inn á bók.

Nú er spurt: Hvert fór þensla ríkisútgjaldanna á síðustu árum? Hverjir fitnuðu helst á framúrstefnu stjórnvalda?

Óneitanlega læðist sá grunur að mér að útgjaldaauki ríkisins hafi hreiðrað um sig á höfuðborgarsvæðinu og sverji sig þar með í ætt við einkaþensluna, sem einkum jókst þar sem veðhæfið var mest.

Og þá er spurt: Hvar verður hlutfallslega mest skorið niður í timburmönnum tómleikans? Varla þar sem þenslan var minnst …

-SER.